Total Pageviews

Monday, November 30, 2020

වසූරිය රෝගීන් රූමස්සලට ගෙන ගොස් දැමූ බි්‍රතාන්‍ය පාලන කාලේ

 
වසූරිය රෝගීන් 

රූමස්සලට ගෙන ගොස් දැමූ 

එංගලන්ත පාලන කාලේ

ගාල්ල (පින්තූරය-අන්තර්ජාලයෙනි)

 


(ක්‍රිෂ්ණ විජේබණ්ඩාර)
එඞ්වඞ් ජෙනර් නම් බි්‍රතාන්‍ය ජාතික වෛද්‍යවරයා ‘වසූරිය’ (Small Fox) රෝගය මර්දනය කිරීම පිණිස ‘එන්නතක්’ සොයා ගත්තේ වර්ෂ 1798 දී ය. ලොව පුරා වේගයෙන් පැතිර යමින් තිබුණු ‘වසූරිය වසංගත රෝගය’ මර්දනය කරන්නට එයින් ඉමහත් ශක්තියක් ලැබිණි.
 

මහාචාර්ය කේ. ඩී. පරණවිතානයෝ සිය ‘ගාලු පුරාණය’ කෘතියෙහි කදිම පුවතක් අනාවරණය කරති. එනම් ලන්දේසි පාලන සමයේ ගාලු රෝහලේ සිටි වෛද්‍යවරු, වර්ෂ 1796 දී ‘වසූරිය රෝගය’ පාලනය කිරීම සඳහා ‘ප්‍රතිශක්තිකරණ ක්‍රමයක්’ සාර්ථකව අත්හදා බැලූ බවයි. එය සිදුකර ඇත්තේ එකල එහි ජ්‍යෙෂ්ඨ වෛද්‍යවරයා වශයෙන් කටයුතු  කළ ආබ්‍රහම් ස්ට්‍රාස්බර්ග් මහතා විසිනි.  අපුර්වත්වය වන්නේ, එය බි්‍රතාන්‍ය ජාතික වෛද්‍යවරයෙකු වන එඞ්වඞ් ජෙනර් මහතා විසින් ‘වසූරිය මර්දන එන්නත’ ලෝකයට දායාද කරන්නට දෙ වසරකට පමණ පෙර කළ අත්හදා බැලීමක් වීමයි. එය ‘එන්නත් ක්‍රමයක්’ ද යන්න අපැහැදිලි ය. එසේ වුව ද එයින් ‘වසූරිය’ රෝගය පාලනය කළ හැකි විය.
 

වසංගත රෝග සම්බන්ධයෙන් මෙබඳු වාර්තා බොහොමයක් ‘ගාල්ලට’ තිබේ. ගාල්ල, අතීතයේ පටන් ම ‘වරාය නගරයකි’. පෙරදිග-අපරදිග වෙළෙඳ නැව් මාර්ග ඔස්සේ පැමිණි ඉසුරුමත් නාවික වෙළෙන්දන් එකට මුණ ගැසුණේ ගාල්ල වරායේ දී ය. එය උඩරට සිංහල රජවරුන්ගේ වරායකි. පහළොස් වන ශත වර්ෂය වන විට, ගාල්ල වරායේ වෙළෙඳ බලය ඩැහැගෙන තිබුණේ, රජවරුන්ගේ අනුග්‍රහයෙන්  කුළුබඩු වෙළෙඳාමෙහි නිරතව සිටි අරාබියානු මුස්ලිම් වෙළෙන්දන් ය. ඔවුන් ඉන්දියාව, ලංකාව සහ ඉන්දුනීසියාව ආදී රටවල් වෙත නෞකා මෙහෙයවමින් කුළුබඩු වෙළෙඳාම ජයට ම කර ගෙන ගියහ.
 

ලංකාවට සේන්දු වූ ප්‍රථම යුරෝපීය ජාතිය, ‘පෘතුගීසීන්’ ය. වර්ෂ 1505 දී ඔවුන් ගොඩ බැස්සේ ද ගාල්ලට ය. ඔවුන් ගාල්ලට එන විට, එහි වෙළෙඳ බලය පැවතියේ අරාබියානු වෙළෙන්දන් අතේ ය. ඇත් දළ, කැටයම් භාණ්ඩ, අලි ඇතුන්, මුතු-මැණික්, රේන්ද, කුරුඳු, ගම්මිරිස් ඇතුළු කුළුබඩු වර්ග, එකල ගාල්ලෙන් නැව්ගත කෙරිණි.  ඒ වෙනුවට පෝසිලේන් භාණ්ඩ, මිදි යුෂ, සේද රෙදි සහ විවිධ ආහාර ද්‍රව්‍ය ආදිය හුවමාරු කෙරිණි. පෘතුගීසීන් ලංකාවට ගොඩ බැස්සේ ද කුළුබඩු මිල දී ගනු පිණිස ය. පසුව ඔවුහු අරාබීන්ගේ සාගරීය ‘වෙළඳාම’ කොල්ල කා, තමන් වෙත නතුකර ගත්හ.
 

‘ලන්දේසීන්’ හෙවත් ඕලන්ද නාවිකයන් ද,  මේ අතර කුළුබඩු සොයා ගෙන පෙරදිගට යාත්‍රා කළහ. ඉන්දියන් සාගරයට පිළිපන් ඔවුහු,  වර්ෂ 1658 දී ලංකාවෙන් පෘතුගීසීන් පලවා හැරියහ. ඉක්බිති ගාල්ල වරායේ වෙළෙඳාම අල්ලා ගත්හ. බි්‍රතාන්‍යයන් 1796 දී ගාල්ලට පැමිණියහ. ලන්දේසීන් පලවා හැර වෙළහෙළඳාම් ඇතුළු  ගාල්ලේ පාලන බලය තහවුරුකර ගත්හ. මේ සෑම විදෙස් ආක්‍රමණයකට ම හේතුව වූයේ ලංකා භූමියේ ‘උපක්‍රමික පිහිටීමයි’. අපේ රට පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියන් සාගරයේ මැද හරියට වන්නට ය.
 

ගාලු වරාය ඔස්සේ රට තුළට ගැලූ ආර්ථික සමෘද්ධිය සුවිශේෂ ය. එහෙත් ඒ සමගම, නොයෙකුත් වසංගත රෝග ද වරින්වර ගාල්ලට පැමිණුනි. ඒවාට මුහුණ දීමට ගත් ක්‍රියාමාර්ග නිසා පැරණි ගාල්ල, ‘නිරෝධායන වරාය නගරයක්’ වශයෙන් නාමකරණය කෙරිණි. ගාල්ලේ වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සේවාවන් දියුණු වීමට ද මේ කාරණය බලපෑවේ ය.
 

‘කොවිඞ්-19’ (කොරෝනා) වසංගතය වර්තමානයේ ගාල්ලට ද බලපා තිබේ. ඒ සමගම, කරාපිටිය ශික්ෂණ රෝහලේ ‘පී. සී. ආර්.’ පරීක්ෂණ ධාරිතාව වැඩි කෙරිණි. ගාල්ලට නුදුරු බූස්ස සහ හබරාදූව යන ප්‍රදේශවල ‘නිරෝධායන මධ්‍යස්ථාන’ ස්ථාපිත කෙරිණි. එහෙත් යුරෝපීය ආක්‍රමණිකයන්ගේ පාලන සමයේ ‘නිරෝධායනය’ යනු බොහොම සාමාන්‍ය කාරණයක් විය. එකල, වසංගත රෝගවලට ගොදුරු වූවන් නිරෝධායනය කෙරුණේ ගාලු වරායට නුදුරු  උණවටුන සහ රූමස්සල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ය.
 

ඉපැරණි ලංකාවේ සෞඛ්‍ය සේවා සහ වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර කටයුතු ක්‍රියාත්මක වූයේ, ආයුර්වේදය සහ අනෙකුත් දේශීය වෛද්‍යක්‍රම මත පදනම් වෙමිනි. ඒ සඳහා ගම් මට්ටමින් ‘වෙද මහත්තුරු’ බිහිවී  සිටියහ. බෞද්ධ විහාරස්ථානවල වැඩ සිටි ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා ද දේශීය වෛද්‍යවරුන් වශයෙන්  (වෙද හාමුදුරුවරුන්) රෝගී ජනයාගේ සුවසෙත පිණිස කටයුතු කළහ. එකල සිංහල රජුන්ට සේවය කිරීම පිණිස ‘රාජකීය වෛද්‍යවරුන්’ පත්කර ගෙන සිටියහ. ඈත අතීතයේ පටන් ගාල්ලේ වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර කටයුතු ද, ඒ ආකාරයට සංවිධානය වී තිබිණි.
 

කෙසේ වෙතත්, අරාබියානු නාවික වෙළන්දන් ගාලු වරාය පරිහරණය කරන්නට වීමත් සමගම, ඔවුන්ගේ ‘යුනානි’ වෛද්‍ය ක්‍රමය ද ගාල්ලේ ක්‍රියාත්මක විණි. රටේ මුහුදුබඩ පළාත් යුරෝපීය ආක්‍රමණිකයන් විසින් අණසකට නතුකර ගැනීමත් සමගම තත්ත්වය වෙනස් විය. ක්‍රමයෙන් ‘බටහිර වෛද්‍ය ක්‍රමය’ ස්ථාපිත වන්නට පටන් ගත්තේ ය.
 

ගාල්ලේ ප්‍රථම ‘රෝහල’ ඉදි කරන්නේ පෘතුගීසීන් ය. වර්ෂ 1505 දී මුලින් ම ගාල්ලට පැමිණි ඔවුහු එහි සමුද්‍ර තුඩුව ආශ්‍රිතව යුද බලකොටුවක් (ගාලු කොටුව) ඉදිකර ගත්හ. එකල  පෘතුගීසි පවුල් 262ක් එහි පදිංචිව සිටි බව කියැවේ. ඔවුන් නිසැකව ම, පෘතුගීසි යුද හමුදාවේ උසස් නිලධාරීන්, නාවිකයන් සහ ඔවුන්ගේ වෙළෙඳ අංශවලට අයත් යුරෝපීයයන්  වන්නට ඇත. රෝහල, බල කොටුව ඇතුළේ  ම ඉදි කරන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි ය.
කොටුවේ පදිංචිව සිටින පෘතුගීසි පවුල්වල සාමාජිකයන්ගේ ලෙඩට-දුකට ප්‍රතිකාර කිරීම සහ ඔවුන්ගේ සෞඛ්‍ය කටයුතු පවත්වා ගෙන යාම, රෝහලේ කාර්යභාරය විය. නැව් මගින් එන විදේශිකයන්ට ප්‍රතිකාර කිරීම ද පෘතුගීසි රෝහලෙන් සිදු විණි. එකල නැව් මගින් එන මගීන් බොහොම දෙනෙකු, ‘උණ’ සහ ‘නිව්මෝනියාවෙන්’ පෙළුණු බව පැරණි තොරතුරුවල සඳහන් වේ. පෘතුගීසීන් ගාලු කොටුවේ තැනූ රෝහල, ‘බටහිර ක්‍රමයේ වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර’ සඳහා ලංකාවේ බිහිවුණු ප්‍රථම රෝහලයි. කෙසේ වෙතත්, එයින් ස්වදේශික ගාලු වැසියන්ට ප්‍රතිකාර කෙරුණු බවක් අසන්නට නැත.
 

ඉන් පසුව වර්ෂ 1640 දී ආක්‍රමණික ලන්දේසීන් ගාල්ල අල්ලා ගත්හ. ඔවුන් ද සිය ප්‍රයෝජනය පිණිස ගාලු කොටුව ඇතුළේ රෝහලක් තැනූහ. එය ද හමුදා සේනාංකවල සහ නාවික අංශවල ප්‍රයෝජනය මුල්කර ගෙන ඉදිවුණු රෝහලකි. එහි ප්‍රතිකාර කටයුතු පවත්වා ගෙන යන ලද්දේ ලන්දේසි ජාතික ජ්‍යෙෂ්ඨ ශල්‍ය වෛද්‍යවරයෙකුගේ මෙහෙයවීමෙනි.
 

ඔවුන්ගේ යුද හමුදා නිලධාරීන්, යුද භටයන් සහ ලන්දේසීන්ගේ වෙළෙඳ අංශවල අයට ද, නැව් මගින් පැමිණෙන යුරෝපීය ජාතිකයන්ට ද එයින් ප්‍රතිකාර කෙරිණි. එය පිහිටා තිබුණේ, ගාලු කොටුවේ වර්තමාන අධිකරණ සංකීර්ණය ඉදිරිපිටින් දිවෙන ‘රෝහල් වීදියේ’ ය. එනම් වර්තමානයේ ‘හාබර් මාස්ටර්  නිල නිවාසය’ පවත්වා ගෙන යන භූමියේ ය. 

ලන්දේසීන්ගේ රෝහල විශාල එකකි. එය ‘ඩච් හොස්පිට්ල්’ වශයෙන් ව්‍යවහාරයට ආවේ ය. ඔවුන් එහි රෝපණය කළ ‘රට දෙල් ගස්’ කීපයක් අදත් දක්නට ලැබේ. රට දෙල්, පෝෂණ ගුණයෙන් පිරිපුන් ආහාරයකි.
ගාලු උරුමය පදනමේ තරංග ලියනාරච්චි මහතා පවසන අන්දමට,  සැබෑ ‘ඩච් හොස්පිට්ල්’ යනු වර්තමානයේ වෙළෙඳ සංකීර්ණයක් බවට පත්කර ඇති  ‘දෙමහල් බි්‍රිතාන්‍ය රෝහල් ගොඩනැගිල්ල’ නොවේ. අත්තිවාරම් අනුව බලන කල, ලන්දේසීන් හැදූ රෝහල, බි්‍රතාන්‍යයන් තැනූ දෙමහල් රෝහල් ගොඩනැගිල්ල මෙන් තුන් ගුණයක්වත් විශාල තනි මහලේ ගොඩනැගිල්ලකි! අද එය දක්නට නැත.
 

ලන්දේසි පාලන සමයේ දී ගාල්ල ආශ්‍රිතව වරින්වර ‘වසූරිය’ (Small pox) නමැති වසංගත වෛරස් රෝගය විශාල ලෙස පැතිරී ගොස් තිබේ. වර්ෂ 1786 දී එයින් මියගිය පුද්ගලයන් සංඛ්‍යාව 800ක් පමණවූ බව පැරණි තොරතුරුවල  එයි. ගාලු කොටුවේ පවත්වා ගෙන ගිය ‘ලන්දේසි රෝහලේ’ දී ඔවුන්ට ප්‍රතිකාර කෙරුණු බව සඳහන් ය.
 

 වර්ෂ 1796 දී ලන්දේසීන් පැරදවූ බි්‍රතාන්‍යයෝ ගාල්ල අල්ලා ගත්හ. ගාල්ල වරාය ද ඔවුන්ගේ පාලනයට නතුකර ගත්හ. ඉන් පසුව ගාලු කොටුව සිය යුද හමුදා සහ පාලන මධ්‍යස්ථානය බවට පත්කර ගත්හ. ඉක්බිති අලුතින් දෙමහල් ගොඩනැගිල්ලක් සහිත ‘රෝහලක්’ තැනූහ.  එය ඉදි කෙරුණේ, ඔවුන්ට පෙර එහි සිටි ලන්දේසීන් හැදු රෝහලට සමීපයෙනි. අලුත් රෝහල ඔවුන්ගේ හමුදා නිලධාරීන්, යුද භටයන් සහ කොටුව තුළ පදිංචි යුරෝපීයයන් වෙනුවෙන් පවත්වා ගෙන ගිය එකකි. වසංගත රෝග ආදී අවස්ථාවල එයින් සිංහල ජනයා ට ද ප්‍රතිකාර කරනු ලැබී ය. ඒ සඳහා ඔවුන් ‘Friend-in-need society’ නම් වැඩ පිළිවෙලක් පවත්වා ගෙන ගිය බව ‘Galle medical journal’ සඟරාවෙහි දැක්වේ.
ගාලු කොටුවේ ‘බි්‍රතාන්‍ය රෝහල’ (දෙමහල් ගොඩනැගිල්ල) වර්ෂ 1850 දී හමුදා බැරැක්කයක් වශයෙන් භාවිත කෙරිණි. පසුව වර්ෂ 1915 පමණ සිට එහි ‘ගාල්ල කච්චේරිය’ පවත්වා ගෙන යනු ලැබිණි. කච්චේරිය එතැනින් ඉවත් කිරිමත් සමග, දෙමහල් ‘බි්‍රතාන්‍ය රෝහල් ගොඩනැගිල්ල’, වෙළෙඳ සංකීර්ණයක් වශයෙන් නවීකරණය කෙරිණි. එය 2014 වසරේ දී විවෘත විය.
 

ලන්දේසි සහ බි්‍රතාන්‍ය පාලන කාලවල, ගාල්ල සහ ඒ අවට ප්‍රදේශයේ ‘නිරෝධායන රෝහල්’ පහක් පමණ තිබෙන්නට  ඇතැයි යන්න, ‘ගාලු උරුමය පදනමේ’ විශ්වාසයයි.  වර්තමානයේ ගාල්ල ‘බන්ධනාගාරය’ පවත්වා ගෙන යන භූමියේ ද එකල රෝහලක් තිබිණි. වසූරිය සහ අනෙකුත් වසංගත රෝග සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට රූමස්සල කන්දේ වන පියස ද භාවිත කෙරිණි. එහි කුඩා රෝහල් තිබුණු බව කියැවේ. එම කටයුතු මෙහෙයවා ඇත්තේ කතෝලික පූජකවරුන් විසිනි. රූමස්සල කන්දේ පිහිටි දේවස්ථානය ද එකල ඉදි කෙරුණකි. නැව් මගින් ගාල්ලට පැමිණුනු විදේශික වසංගත රෝගීන්ට ද රූමස්සල දී ප්‍රතිකාර කෙරිණි.
 

බි්‍රතාන්‍ය පාලන සමයේ ගාලු කොටුවේ පැවති නාගරික පුස්තකාලයේ, පුස්තකාලයාධිපතිනිය ලෙස සේවය කළ  ‘නෝරා රොබට්ස්’ ලේඛිකාව, ගාලු ඉතිහාසය සම්බන්ධයෙන්  ‘GALLE-AS QUIET AS ASLEEP’ නමින් ග්‍රන්ථයක් පළ කළා ය. එහි සඳහන් වන අන්දමට, බි්‍රතාන්‍ය පාලන සමයේ උණවටුන ප්‍රදේශයේ නිරෝධායන රෝහල් දෙකක් තිබිණි. ඉන් එකක් ‘කොලරාව’ වැළඳුණු රෝගීන් වෙනුවෙන් වෙන්කර තිබිණී. බොනවිස්ටා කඳු මුදුනේ පැවති අනෙක් රෝහල, ‘වසූරිය’ රෝගීන් වෙනුවෙන් පවත්වා ගෙන යනු ලැබිණි.
 

බි්‍රතාන්‍ය පාලකයෝ, 1869 දී ගාලු කොටුවට සමීප කළුවැල්ල ‘මහ මෝදර’ ප්‍රදේශයෙන් වෙරළාසන්න ඉඩමක් අත්පත්කර ගත්හ. එය, වතු වැවිලි කටයුතු සඳහා ඉන්දියාවෙන් කුලී කම්කරුවන් විශාල වශයෙන් ගෙන්වා ගත් කාලයයි. ගාලු වරාය ඔස්සේ ඉන්දියාවේ මලබාර් ප්‍රදේශයෙන් ගෙන්වා ගත් කුලීකරුවන් ‘නිරෝධායනය’ කෙරුණේ මහමෝදර භූමියේ දී ය. එහි දී වසූරිය රෝගය වැළැක්වීම පිණිස ප්‍රතිශක්තිකරණ ඔසු එන්නත් කරනු ලැබිණි. ඉන් පසු ඔවුන් වර්තමානයේ මාතර දිස්ත්‍රික්කයට අයත් මොරවක ප්‍රදේශයේ තේ වතුවලට පිටත්කර යැවිණි.
 

වර්ෂ 1889 දී බි්‍රතාන්‍යයෝ, මහ මෝදර භූමිය නව ගොඩනැගිලි ආදිය ඉදිකර ක්‍රමයෙන් වැඩි දියුණු කළහ. මේ අතර, 1895 වසරේ ‘මැලේරියා රෝගය’ ද වසංගතයක් වශයෙන් ගාල්ල ආශ්‍රිතව පැතීරී තිබේ. බි්‍රිතාන්‍යයන් ගාල්ල සහ මාතර අතර දුම්රිය මාර්ගය ඉදි කරද්දී, ජල වහන මාර්ග අවහිර වීමෙන් මදුරුවන් බෝවී, මැලේරියාව පැතිරෙන්නට මග පෑදුණු බව සඳහන් ය. මේ සියලු රෝග තත්ත්වයන් සඳහා වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සැපයුණේ ගාලු කොටුවේ පිහිටි රෝහලෙනි. ක්‍රමයෙන් එහි ඉඩකඩ හිඟ වන බව පෙනී ගියේ ය.
 

පසුව වර්ෂ 1914 දී මහ මෝදර භූමිය සම්පූර්ණ රෝහලක් බවට පත් කෙරිණි. වක්වැල්ලේ සිට ගිං ගඟෙන් එන ‘කැප්පු ඇල’,  ඊට නුදුරින් මුහුදට වැටෙන නිසා එයට ‘මහ මෝදර මහ රෝහල’ යයි නම් පටබැඳිණි. එකල එය දකුණු පළාතේ ප්‍රධාන මහ රෝහල විය. මහජනතාව එය ‘ගාල්ලේ මහ රෝහල’ යයි හැඳින්වූහ.
 

1922 සහ 1929 යන වර්ෂවල ද ගාල්ලට ‘මහාමාරිය’ රෝග අවදානමක් ඇති විය. එකල ඉන්දියාවේ ද මහාමාරිය රෝගය පැතිරෙමින් පැවතිණි. ඉන්දියාවේ සිට ගාලු වරායට සේන්දු වූ නැව්වල සිටි මීයන් ගෙන් මහාමාරිය බෝවුණු බව එකල ප්‍රකාශ විය. එබැවින් බි්‍රතාන්‍යයෝ, ගාල්ල වරාය ‘වසූරිය නිරෝධායන වරායක්’ වශයෙන් තෝරා ගත්හ.

0000000000000000
(ගාල්ලේ සෞඛ්‍ය සහ වෛද්‍ය ඉතිහාසය සම්බන්ධ කාරණා බොහොමයක් සඳහන් වන්නේ, ‘
Galle medical journal- Vol 11: No. 1, September 2006’ සඟරාවෙන් උපුටා ගෙන අන්තර්ජාලයෙහි පළකර ඇති ලිපියක ය. එය සකසා ගෙන ඇත්තේ රුහුණු වෛද්‍ය පීඨයේ මහාචාර්ය සරත් ලේකම්වසම් මහතා ‘ගාල්ල වෛද්‍ය සංගමයේ’ දී කළ දේශනයක් ඇසුරිනි.)

0000000000000
(මෙම ලිපිය 2020/11/29 දින සති අග අරුණ පුවත්පතේ පළවිය.)



Sunday, October 18, 2020

මහවැලි ගඟ පහළ විල් සහ විල්ලු ගොවිතැන

 

මහවැලි ගඟ පහළ විල් සහ විල්ලු ගොවිතැන

 

 


                           

 හඳපාන්විල

 

 

(ක්‍රිෂ්ණ විජේබණ්ඩාර)

(පින්තූර-සුපුන් රංජන)    

මහවැලි ගඟේ පහළ නිම්නයට වසන්තය එළඹෙන්නේ, ඊසාන දිග මෝසමේ වැසි ලැබෙන  නොවැම්බරය අග භාගයේ පටන් දෙසැම්බර්, ජනවාරි සහ පෙබරවාරි ආරම්භය දක්වා වකවානුවට ය. ඒ කාලයට, මහවැලි ගඟ මහවැලි ගඟ ජලයෙන් පිරී ඉතිරී යන අතර, පහළ නිම්නයට ගංවතුර කඩා වදියි!

 මහවැලි ගඟේ ගංවතුර සමය යනු ගඟ පහළ විල් පද්ධතිවලට දියවර පිරෙන්නටත්, එයින් විල්ලුනිර්මාණය වන්නටත් මග පෑදෙන වකවානුවකි. ගඟ පහළ නිම්නයේ අනාදිමත් කාලයක් තිස්සේ කෙරෙන විල්සහ විල්ලුගොවිතැන, එම ප්‍රදේශවලට ම ආවේණික වූවකි.  සාරවත් විල්ලු පසේ හට ගන්නා එක් ගොයම් පඳුරක් හරකෙක් දිගේලි කරන්නට තරම් ශක්ති සම්පන්න බව, මහවැලි ගඟේ පහළ ම පෙදෙස්වල පැරණි කියමනකි!

 එක ගොයම් පඳුරක් උප්පිඩක්’, පොළොන්නරුවේ හිඟුරක්ගොඩ වෙසෙන ආරියරත්න සුබසිංහ (ආරි සර්) ගොවියා කියන්නේ ය. හෙතෙම විල් සහ විල්ලු ගොවිතැන අරභයා අත්දැකීම් ඇති, වස විසෙන් තොරව දේශීය වී වගා කරන්නට උනන්දුවක් දක්වන්නෙකි.

 මහවැලි ගඟේ පහළ නිම්නයට මහියංගණයෙන් පහළ දෙහිඅත්තකණ්ඩිය, අරලගංවිල, මනම්පිටිය, සෝමාවතිය, සුංගාවිල සහ කන්දකාඩුව සිට ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ සේරුවිල දක්වා පෙදෙස් ඇතුළත්කර ගත හැකි ය. එම ප්‍රදේශවල ඔස්සේ ගලන, මහවැලි ගඟට සම්බන්ධ වන ලොකු කුඩා ජල මාර්ග, ගංවතුර දෙගොඩ තලා යන කාලයට මැකී ටික කලකට අතුරුදන් වෙයි. එයින් පසුව විල්සහ විල්ලුනිර්මාණය වන වකවානුව එළඹෙයි.  එය සිදු වන්නේ ගංවතුර ටිකෙන් ටික බැස යාමත් සමගිනි.

 මහවැලි ගඟ පහළ පැරණි විල් පද්ධතිය පටන් ගන්නේ දෙහිඅත්තකණ්ඩියෙනි. එහි සිට ත්‍රිකුණාමලයේ ගං මෝය දක්වා ස්වාභාවික විල් අටක් තිබේ.  දෙහිඅත්තකණ්ඩියට නුදුරින් හුංගමාලගම ප්‍රදේශයේ පිහිටි පොල්අත්තාවිල’, ‘හඳපාන්විල’, ‘අරලගංවිල’, ‘සොරිවිල’, ‘කටුවන්විල’, ‘පරකාසවිල්ලුවහෝ මීන්විල’ (සෝමාවතිය), ‘සුංගාවිලසහ සේරුවාවිලයනු එම විල් අටයි.

 දෙහිඅත්තකණ්ඩිය ප්‍රදේශයේ ජන ප්‍රවාද කතා අනුව, ‘හුංගමාලගමයනු හුංගානම් ආදිවාසී නායකයෙකු අස්වැද්දූ ප්‍රදේශයයි.  එය හමු වන්නේ පොල්අත්තාවිලප්‍රදේශයේ ය. ඔහු ගොවිතැන්කර ඇත්තේ එහි දියවරිනි. මහවැලි ගඟේ ජල මට්ටම අඩු වුණු ඉඩෝර කාලයට, පොල්අත්තාවිලට බැසීම පිණිස පුරාණයේ ඉදි කළ පියගැට පෙළවල නටබුන් අදත් දකින්නට පුළුවන. මේ සෑම තැනක ම පුරාණ ගඩොල්, ගල් කණු කෑලි වාගේ නටබුන් තියෙනවා’, පොල්අත්තාවිලට නුදුරින් වෙසෙන ගොවියෙකු වන නන්දසිරි කේ. පතිරණ හෙවත් ගුරු අයියාකියයි. මේවාට අමතරව, මහවැලි ගඟ පහළ කොටස්වල විල්ලුයනුවෙන් හඳුන්වන ජලාශ රාශියක් වේ. ඒවායින්  බහුතරයක් පිහිටා ඇත්තේ වනගතව ය.

 

විල් සහ විල්ලුවල ජීවිතය

මහවැලි ගඟේ විල් පද්ධතියේ ජීවිතයරඳා පවතින්නේ ගංගාවේ දියවර ගලා යන රටාව අනුව ය. ගංගාව උතුරා ගංවතුර ගලන කාලයට, වැහි පිටාර වතුර ගඟ ඉවුරු පැන, විල්වලට එක් වෙයි. එයින් විල් පිරී යන්නේ ය. ගොවීහු ඒ දියවරින් ගොවිතැන් කරති. ඇතැම් විට, පිරී ගිය

විලක දියවර, වගා කන්න කිහිපයකට ම වී වගාකර ගැනීම සඳහා ප්‍රමාණවත් ය.

 විල්ලු නිර්මාණය වන්නේ ද මහවැලි ගඟේ ජලය ගැලීම පදනම්කර ගනිමිනි. ගංවතුර නිසා මහවැලි ජල ගැලුම් නිම්න ප්‍රදේශය ජලයෙන් පිරී යයි. වේගයෙන් ගැලුව ද, ඒවා බැස යන්නේ (සිඳී යන්නේ) සෙමිනි. එය සිදු වන්නේ ජලයෙහි දියවී ඇති රොන් මඩවිල්ලු භූමියෙහි තැන්පත් වන්නට ඉඩ සලසමිනි.

 ජලය ක්‍රමයෙන් සිඳී යන විට, ගංවතුර පැවති සමයේ මහවැලි අතු ගංගා ආදියෙහි සැරිසැරූ මත්ස්‍යයන් මේ කාලයට විල් සහ විල්ලු ප්‍රදේශවලට කොටු වේ. උන් දඩයම් කිරීම පිණිස කණ්ඩායම් වශයෙන් වනගත වීම, ගංවතුර බැස යන වකවානුවට ඇතැමුන්ගේ සිරිතයි. මෙය මහවැලි ගඟ පහළ නිම්න ජන වහරෙහි හැඳින් වෙන්නේ විල් රකින්න යනවායනුවෙනි.

විල්ලු යනු ඇත්තට ම, ගංවතුර බැස ගිය වනගත පහත් බිම්වල ඉතිරි වන දිය මංකඩවල් ය. ඒවා වැඩි වශයෙන් පිහිටන්නේ අන්තිම පහත් භූමිවල ය. ගංවතුරෙන් පසුව එළඹෙන වියලි සමයේ දී මේ දියමංකඩවල් තවදුරත්  සිඳී යන්නේ ය. එය විල් රකින්නට (දඩයමේ) යන අයට වාසියකි.

 ගංවතුර බැස යන සමයට විල් රකින්නට  යන්නේ කණ්ඩායම් වශයෙන් එක් කණ්ඩායමකට මිනිසුන් දස දෙනෙකු වත් අයත් වෙති. ඔවුහු කිසියම් වනගත විලක්  හෝ විල්ලුවක් අසල ඉදි කරන වාඩියක මාසයක් පමණ දඩයමෙහි යෙදෙති. ආහාර ඇතු ළු  බඩු භාණ්ඩ ද පටවා ගෙන ඔවුන් වනයට ගමන් කරන්නේ මරං කරත්ත නමින් හඳුන්වන ගොන් කරත්තවලිනි. එක් කණ්ඩායමකට කරත්ත තුන හතරක් ඇතුළත් වෙයි.

 මරං කරත්තයනු මහවැලි ගඟේ පහළ නිම්නයට ම ආවේණික ගොන් කරත්ත විශේෂයකි. එහි රෝද බොහොම උස ය. එබැවින් මඩ වගුරු භූමිවල එරෙන්නේ නැත. කරත්තයේ තට්ටුව ද අසාමාන්‍ය ලෙස උස ය. එබැවින් මඩ වගුරු තරණය කරන විට පටවා ඇති බඩු භාණ්ඩ තෙමෙන්නේ නැත. විශේෂත්වය එය නොවේ. ගොනුන් ඉදිරි පසින් කරත්තය අදින විට, එය වතුර ඇළවල්, විල් හෝ විල්ලු වැනි ජලජ පරිසරයෙහි පාවීයයි! ගොනුන් පිහිනා යයි! රෝද උස නිසා කරත්තය වතුරින් නිරුපද්‍රිතව තල්ලුවී යයි. මේ කරත්ත නිපදවා ඇත්තේ මරංදැවයෙනි. මහවැලි ගඟ පහළ පිහිටි මීගස්වැව, පඹුරාණ, පල්ලියගොඩැල්ල ආදී පෙදෙස්වල මරං කරත්තතවමත්  ඉඳහිට භාවිතා කෙරේ.

 විල් දඩයමේ ක්‍රියාවලිය දෙයාකාර ය. විල්ලුවට කොටු වුණු මසුන් දඩයම් කිරීම එක් ආකාරයකි. රාත්‍රියට විල්ලුවෙන් දිය බීමට එන ගෝනුන්, මුවන්, වල් ඌරන් ආදී වන සතුන්ට වෙඩි තබා දඩයම් කිරීම, අනෙක් ආකාරයයි. මෙය ඉතා අනතුරුදායක ක්‍රියාලියකි. එබැවින් සතුන්ට මිනිස් ඉව නො දැනෙන ලෙස, දඩයම්කරුවන් දියමංකඩවල් රකින්නේ, විල්ලුවට යටිහුලස් දිශාවෙනි’.

දඩයම් කළ මසුන් හෝ වන සතුන්ගේ මාංශ තීරුවලට ඉරා, දුම් මැහිවල වේලනු ලැබේ. දර ලබා ගන්නේ වනයෙහි ඇද වැටුණු ගස්වලිනි.

 විල්ලු දඩයම්කරුවන්ගේ ව්‍යාවහාරයට අනුව, දඩමස් අතර රජුලෙස සැලකෙන්නේ ගෝනුන්ගේ මාංශයයි. ලුණු දමා, දුම් ගසා හෝ වියලා ගත් ගෝන මස් ගෝන කරවලය. මුව මස්, ‘මුව කරවලය. මසුන්, ‘විල්ලු කරවලහෝ වැව් කරවලය. මාසයකට අධික කාලයක් විල් පරිසරයෙහි ගතකොට විල් රකින්නට ගිය කණ්ඩායම් ආපසු ගමට එන්නේ කරත්ත පුරවා ගෙන ය. වියලා ගත් මස් මාංශ, මීපැණි, ගෝන අං සහ මුව අං තට්ටු, මුව, ගෝන ආදී සතුන්ගේ හම් සහ කපා මිටි බැඳගත් වේවැල් ද ඒවායෙහි තිබේ. මේ සියල්ල විශාල ආදායමකි.

 විල් රකින්නට යන අය ආදායම බෙදා ගන්නේ පංගුවටය. ඒ මිනිස් පංගුව’, ‘බඩු පංගුවසහ තුවක්කු පංගුවආදී වශයෙනි.  විල් රැකීමේ කටයුත්ත සංවිධානය කළ පුද්ගලයා එය ගෙවන්නේ එක්කෝ බඩුවලිනි. නැතිනම් මුදලිනි. කොයි හැටි වෙතත්, ගෙනා බඩු භාණ්ඩවලින් යම් කොටසක් දඩයමට සහභාගිවූ අයට තෑගි වශයෙන් ලැබේ.

 විල් රකින්නට ගිය කරත්තයක් දෙකක් ගමට පැමිණියා යනු, ඒ ගෙදර අයට මංගල්‍යයක් වැනි ය. විල් රැකිල්ලෙන් ගෙනා බඩු භාණ්ඩ මිල දී ගැනීමට සෙනග පැමිණීම, ඊට හේතුවයි. විල්ලු රකින්නට යාමේ දඩයම් කටයුත්ත වර්තමානයේ අභාවයට ගොසිනි.

 

විල් හෝ විල්ලුවේ වී ගොවිතැන

ගංවතුර  සමයට මහවැලි ගඟේ ඉහළ සිට ඇදී එන බොර පැහැති ජල කඳ, තැන්පත් වන්නේ පහළ නිම්නයේ විල් සහ විල්ලු ප්‍රදේශයේ ය. බොර පැහැති ජලයේ දියවී තිබෙන්නේ රොන් මඩ ය. ගංවතුර බැස යාමේ දී ඒවා විල්ලු භුමිවල තැන්පත් වෙයි. මේ රොන් මඩ අතිශයින් ම සාරවත් ය. ඉතින්  විල් සහ විල්ලු ප්‍රදේශවල රසායනික පොහොර නැතිව වී වගා කරන්නට පුළුවන. මහවැලි ගඟේ පහළ මැදිරිගිරිය ආශ්‍රිතව පිහිටි මීගස්වැව, පල්ලියගොඩැල්ල, පඹුරාන, වඩිගවැව සහ සුංගාවිල ආදී ප්‍රදේශවල අතරින් පතර වුව, විල්ලු වී වගාව සිදු වේ. විල්ලු වීගොවිතැන ඇරඹෙන්නේ ජනවාරියේ ය. ඒ ගංවතුර බැස ගිය පසුව ය. ඔවුන් කරන්නේ මැද කන්නයකි’.

 විල්ලු වී ගොවිතැනින් නෙලා ගන්නා වී අස්වැන්න, පෝෂණ ගුණයෙන් ඉහළ ය. ඒවායෙහි වියැට අමුතු රන්වන් පැහැයෙන් යුක්ත ය. බරින් ද වැඩි ය. විල්ලු ගොවිතැනේ වී අස්වැන්න මිලයට ගැනීමට, වී වෙළෙන්දන් බොහොම කැමති ය. මහවැලි ගඟේ විල්ලු පරිසරයෙන් සැලකිය යුතු භූමියක් අයත් වන්නේ, පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ එගොඩ පත්තුවටය. වර්තමානයේ එහි වැඩි කොටසක් මහවැලි එල් කලාපයට අයත් වේ. එගොඩ පත්තුවේ වී බරින් වැඩි බව, පොදු මතයයි. එහි රහස සෑම වසරක ම, මහවැලි ගඟේ ගංවතුර සමයට හොර රහසේ ගොවි බිම්වල තැන්පත් වන රොන් මඩ සාවරයයි!

000000000000000000000000000000000000000000000


 


 

Monday, October 5, 2020

වාරි ජලය ප්‍රමාද වීමේ රහස්!

 


 

වාරි ජලය ප්‍රමාද වීමේ රහස්!

 

 

 


 

(ක්‍රිෂ්ණ විජේබණ්ඩාර)

‘ගොයම් ටික කපලා, ගෙදර යන කොට වක්කඩවල් ටික බඳලා යනවා නම්, අහස් වැස්සට ලියැදිවල වතුර පිරෙනවා. එයිනුත් වල් මර්දනය වෙනවා. තව ඉතින් හීයකුත් හෑවා නම්, වල්  ඉතිරි ටිකත් මර්දනය වෙනවා. ඒත් ගොවියෝ එහෙම කරන්නේ  නෑ. ආණ්ඩුවත් ඒ ගැන සද්දේ වහලයි ඉන්නේ. මහ හෝ යල, ඊළඟ කන්නය  පටන් ගන්න කල් ඔය වැඩේ කරනවා නම්, වල් මර්දන වියදම සියයට පණහකින් පමණ අඩු වෙනවා. වල් මර්දනයකර ගන්නට ගොවියාට ඉඩ සැලසෙනවා, මෙසේ කියන්නේ මැදිරිගිරියේ දිවුලන්කඩවල, කේ. ජී. ඒ. වීරසිංහ ගොවි නායකයා ය.

ඔහු මේ බව සඳහන් කළේ, ගොවීන් ඉල්ලන වේලාවට වාරි ජලය ලබා නො දීමේ ‘අනුසස්  ගැන කතා කරමිනි.

 

වර්තමානයේ මහවැලි සහ සෙසු මහා වාරිමාර්ග යටතේ ඇති වගා බිම් සඳහා වාරි ජලය සැපයීමේ නිල බලධාරියා, ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරිය යටතේ පාලනය වන ‘ජල කළමනාකරණ ලේකම් කාර්යාලයයි. එක් එක් මහා වාරිමාර්ග ප්‍රදේශවලට, දියවර බෙදන කාලසටහන හදන්නේ ඔවුන් ය. එහෙත් ඔවුන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත්තේ  ‘කලට-වේලාවට‘ වාරි ජලය ලබා නො දීම සම්බන්ධයෙනි! බොහෝ කාලයක පටන් ම. ඔවුන් එම ‘කීර්තිය උසුලමින් සිටින්නෝ ය,

වී වගාව ආරම්භ කිරීමේ ප්‍රථම වතුර මුරය  ප්‍රමාද කිරීම සම්බන්ධයෙන් ද, ‘මහවැලි ජල කළමනාකරණ ලේකම් කාර්යාලයටහිමිව ඇත්තේ, නරක ප්‍රසිද්ධියකි. වී ගොවිතැන කලට-වේලාවටකළ යුත්තකි. එය සිදු නො වුණ හොත්, ගොයමට ලෙඩ වැඩි ය. එයින් වී ගොවියාගේ වියදම අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ යයි!

ප්‍රථම වතුර මුරයප්‍රමාද වෙනවා ය, යන්නෙහි තේරුම වී වගාව ප්‍රමාද වීමයි. එවිට ගොවීන්ට කන්නය අතරමැද ඉඩෝරය හෝ වර්ෂාව ආදී තත්ත්වයන්ට ද මුහුණ දීමට සිදු වෙයි. මාස් කන්නයට සාපේක්ෂව යල කන්නයට ලෙඩ වැඩි ය.  යල කන්නයඇරඹීම ප්‍රමාද වුව හොත් ගොයමට ලෙඩ කන්දරාවක් ම වැළඳෙන බව වී ගොවීහු අත්දැකීමෙන් ම දනිති. කොයි වගා කන්නයට වුව, ඔවුහු කලට-වේලාවට වතුර ඉල්ලන්නේ ලෙඩ කන්දරාවෙන් ගැලවෙන්නට සල්ලි කන්දරාවක් ද වැය වෙන බැවිනි! එසේ වුව ද, ‘මහවැලි ජල කළමනාකරණ ලේකම් කාර්යාලයටඒවා සම්බන්ධයෙන් වගේ වගක් නැති සෙයකි.

මහවැලි ජල කළමනාකරණ ලේකම් කාර්යාලය’, ලංකාවේ මහවැලි ද ඇතුළුව, මහා පරිමාණ ගොවි ජනපද ව්‍යාපාර සෑම එකකට ම, (යල-මහ දෙ කන්නයට ම) වාරි  දියවර සපයයි. එහි ප්‍රධාන අරමුණ වී ගොවිතැනට ජලය සැපයීමයි. ඒ සඳහා මහා ජලාශ 24ක් ඔස්සේ, සාමාන්‍යයෙන් එක් මාස් කන්නයකට හෙක්ටයාර් 7,52,248කට පමණ (2019/2020 මාස් කන්නයේ දත්ත) වගා භූමියකට වාරි ජලය සපයයි. වී වගාව අඩු, 2020 යල කන්නයේ වගා කාල සටහන අනුව, ඔවුන් අතින් ජලය සම්පාදනය කෙරුණු වගා භූමිය හෙක්ටයාර් 1,91,561කි.

මෙහි තේරුම, ‘මහවැලි ජල කළමනාකරණ ලේකම් කාර්යාලයයනු අපේ රටේ සමස්ත වී වගා භූ_මියට තීරණාත්මක ආයතනයකි. ඔවුන් වැඩ කරන්නේ එක්සත් ජාතීන්ගේ ජාත්‍යන්තර ජල කළමනාකරණ ආයතනයේඋපදෙස් අනුව ය. ලෝක බැංකුවේසම්බන්ධයක් ද ඔවුන්ට තිබේ.

මහවැලි ජල කළමනාකරණ ලේකම් කාර්යාලයේපාත්‍ර වර්ගයා අපේ රටේ ගොවීන් ය. එහෙත් එහි තීන්දු තීරණ ගන්නා ඉහළ ම මට්ටමේ කමිටුවෙහි එක ද ගොවියෙක් වත් නැත. එය නියෝජනය කරන්නේ වාරිමාර්ග සහ කෘෂිකර්ම ක්ෂේත්‍රවලට අයත් උසස් නිලධාරීන් පමණකි. රටේ ප්‍රධාන ගොවි ජනපද ව්‍යාපාරවල වී ගොවිතැන ආරම්භ කෙරෙන්නේ කවදා ද?, එක් එක් ප්‍රදේශවල වැපිරෙන්නේ මාස කීයේ වී වර්ග ද?, ප්‍රථම වතුර මුරය නිකුත් කරන්නේ කවදා ද?, අවසන් වතුර මුරය නිකුත් කරන්නේ කවදා ද? ආදී ගොවීන්ට බලපාන අතිශය බරපතල තීන්දු තීරණ ගන්නා සාකච්ඡා මේසයෙහි කිසිදු ගොවි නියෝජනයක් නැත!

2020 යල කන්නය සඳහා ඔවුන් මාර්තු මාසයේ 26 වැනි දායින් පටන් ගෙන, අගෝස්තු මාසයේ 10 වැනි දා දක්වා විශාල කාල පරාසයක ජලය බෙදා දී තිබේ. එහෙත් ඒ, ගොවීන් ඉල්ලූ වගා කාලසටහන අනුව නොවේ. නිලධාරීන්ගේ කාලසටහන අනුව ය.

නිලධාරීන්ගේ කාල සටහන, කන්නයේ කාලගුණ රටාව මත පදනම්ව ඇති බවක් පෙනෙන්නට නැත. එබැවින් ඇතැම් පෙදෙසක ගොයම කිරි වැදෙන සමයට ඉඩෝරයටත්, ඇතැම් පෙදෙසක ගොයම පැසෙන කාලයට වර්ෂාවටත් හසු වීම සුලභ ලක්ෂණයකි! ගොවීහු තම ප්‍රදේශයේ වර්ෂාව හෝ ඉඩෝර රටාව ගැන දනිති. ඔවුන් වතුර ඉල්ලන්නේ ඒවාට ගැලැප්පෙන ආකාරයට ය. එහෙත් හැමදාමත් සිදු වන්නේ නිලධාරීන්ගේ කාල සටහන ඉස්මතු වීමයි.

දිස්ත්‍රික්ක මට්ටමින් පවත්වන කන්න රැස්වීම්වල දි අපේ යෝජනා අහනවා. නිලධාරී ගොල්ලෝ ඒවා පොත්වල ලියා ගන්නවා. ඒත් කාල සටහන හැදිලා එන කොට, එන්නේ අපි ඉල්ලපු කාල සටහන නෙවෙයි, වෙන ම එකක්’, ගොවීහු චෝදනා කරති.

හිඟුරක්ගොඩ පී. එච්. ඩී. දයාරත්න (රත්නෙ අයියා) පවසන අන්දමට, යල හෝ මහ කන්නය ඇරඹීම ප්‍රමාද වුණු විට ලෙඩ කන්දරාවක් ම කුඹුර ආක්‍රමණය කරයි. කොල කන දළඹුවා, පුරුක් පණුවා, දුඹුරු පැල කීඩෑවා ආදී පළිබෝධක හානි ඇති වෙයි. මාස දෙකේ දී පමණ ගොයම මැරී යාමේ රෝගයක් ද හට ගනියි. කවුඩුල්ලේ ජයතිස්ස ගොවි නායකයා කියන හැටියට, යල කන්නයේ වැපිරුම් කල් පහු වෙන විට, ‘පොළොව තිත්ත වන සමයඑළඹෙයි. තිත්ත වුණු පොළොව ලෙඩ කන්දරාවකි.

ගොවීන් කියන හැටියට, යම් වර්ෂයක ඔක්තෝබර් මුල දී වාරි වතුර දෙන්නට නියමිතව තිබුණා නම්, ඇත්තට ම වතුර ලැබෙන්නේ නොවැම්බරයේ මැද හරියේ විය හැකි ය!

ජල කළමනාකරණ ලේකම් කාර්යාල නිලධාරීන් පවසන අන්දමට, කන්නය පටන් ගන්නට වතුර දීම ප්‍රමාද වන්නේ ජලාශවල ධාරිතාවය ප්‍රමාණවත් නො වුණ අවස්ථාවල ය. ඊට පිළිතුරු දෙන ගොවීන් කියන්නේ, ‘මඩ වැඩ ටිකඅහස් දියෙන් කළ හැකි නම්, වැපිරුමේ සිට පැලපත තෙක් වැවේ දියවරින් ජලය සම්පාදනය කළ හැකි බවයි. ඇතැම් වකවානුවක, ඒ අතර අහස් දියෙන් වැව පුරා ගැනීමට ද පුළුවන. මේ කාලසටහන, පූදින ගොයම ඉඩෝරයට හසු නො වන, වී අස්වනු නෙලන සමය වර්ෂාවට හසු නො වන ආකාරයට සකස්කර ගත හැකි ය.

වගා කන්නය කල් පහුවී ජලය දෙන සෑම අවස්ථාවක ම, කෘෂිකර්ම බලධාරීහු ගොවීන්ට එක්තරා කොන්දේසියක් පනවති. ඒ, වාරි ජලයෙන් වගා කරන කුඹුරුවල මාස තුනේ-තුන හමාරේ වී වර්ග පමණක් වගා කරන ලෙසයි. ගොවීන් සලකන්නේ, මෙය වල් තෙල් කොම්පැණිවලටවාසි සැලසෙන කොන්දේසියක් බවයි.

මාස තුනේ තුන හමාරේ වී වැපිරූ කුඹුරුවල, වල් පෑළෑටි යහමින් ඇතිවෙයි. ඒවා ද මාස තුනේ තුන හමාරේ වල් පැලෑටි ය. ඉතින් බොහෝ වියදම්කර වල් තෙල් ගසන්නට සිදු වෙයි. මාස හතරේ හෝ හතර හමාරේ වී වර්ග වගාකර තිබුණේ නම්, වල් පැලෑටි අභිබවා ගොයම නගියි. එවිට වල් මර්දන ප්‍රශ්නයක් පැන නැගෙන්නේ නැත. දැන් කන්න දහයක විතර ඔය කොන්දේසිය එනවා. ඉතින් වල් පැලත් අනුවර්තනය වෙනවා’, කවුඩුල්ලේ ජයතිස්ස ගොවි නායකයා කියයි.

ප්‍රමාද වීමෙන් වාරි ජලය ලැබුණු සෑම කන්නයක ම, අක්කරයක කුඹුරක් වෙනුවෙන් ගොවියාට දරන්නට වන අතිරේක වියදම, රුපියල් 5000-20,000 ත් අතර වේ. ඒවා වැය වන්නේ, වල් මර්දනය සහ පළිබෝධක හානිවලට ප්‍රතිකර්ම යෙදීම වෙනුවෙනි.

2020 යල කන්නයේ වගා කාලසටහන අනුව, ඔවුන් අතින් (මහවැලි ජල කළමනාකරණ ආයතනය) ජලය සම්පාදනය කෙරුණු වගා භූමිය හෙක්ටයාර් 1,91,561කි. එය අක්කරවලින් කිව හොත්, 2,87,341ක් පමණ වේ.

වල් මර්දනය සහ පළිබෝධක හානි සඳහා ගොවියා විසින් අක්කරයකට වැය කළ අතිරේක වියදම රුපියල් 5000ක් යයි සිතමු. එවිට ගොවීන් වැය කළ සමස්ත මුදල රුපියල් මිලියන 143. 67කි. ගොවියා විසින් අක්කරයකට වැය කළ අතිරේක වියදම රුපියල් 20,000ක් යයි සිතමු. එවිට ගොවීන් වැය කළ සමස්ත මුදල රුපියල් මිලියන 5746.82කි.

ප්‍රමාද වී වතුර දීමෙන්,  දැවැන්ත කෘෂි රසායන (කෘමි නාශක සහ වල් නාශක) වෙළෙඳපොළක් නිර්මාණය වන බව එයින් පෙනී යයි! ප්‍රමාද වී වතුර ලබා දීමත්, මේ කෘෂිරසායන වෙළෙඳපොළත් අතර කිසියම් සබැඳියාවක් ඇති බවට සැකයක් මතු වේ!

කලට වේලාවට වතුර දෙනවා නම් ඔය ලෙඩත් අඩු වෙනවා. වැවේ වතුරත් ඉතිරි වෙනවා. ඒත් මේක කරන්නේ නෑයයි ගොවීහු චෝදනා කරති.

විශේෂ-

රටේ ප්‍රධාන පුරවැසියා ප්‍රමුඛ පිරිසක්, වාරි ජල ප්‍රමාදය ගැන කරුණු අධ්‍යනය කරමින් සිටින බව සැලයි. ඔක්තෝබර් 15 වැනි දා, පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයට දියවර බෙදා හැරීම ආරම්භ  කරන්නට තීන්දුකර ඇතැයි ද අසන්නට ලැබේ!

(මෙම ලිපිය 2020/10/04 සතිඅග අරුණ පුවත්පතේ පළවිය)